Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa - Kỹ thuật sản xuất thông minh: Hai chương trình đào tạo cho công nghiệp hiện đại

TS. Bùi Văn Huy, TS. Quách Đức Cường, TS. Tống Thị Lý

Khoa Tự động hóa, Trường Điện – Điện tử

Trong công nghiệp hiện đại, doanh nghiệp không chỉ sử dụng các máy móc tự động riêng lẻ mà cần những hệ thống có khả năng vận hành chính xác, kết nối đồng bộ và tối ưu theo mục tiêu sản xuất. Tại Đại học Công nghiệp Hà Nội, chương trình Công nghệ kỹ thuật điều khiển & tự động hóa và chương trình Kỹ thuật sản xuất thông minh được phát triển theo hai định hướng chuyên môn khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau: một chương trình tập trung vào điều khiển thiết bị và dây chuyền; chương trình còn lại tập trung vào kết nối dữ liệu, tổ chức và tối ưu hệ thống sản xuất. Các sản phẩm sinh viên, thành tích tại cuộc thi kỹ thuật và sự trưởng thành của sinh viên, cựu sinh viên trong doanh nghiệp là những minh chứng cho quá trình chuyển kiến thức thành năng lực nghề nghiệp.

Hai chương trình chia sẻ một phần nền tảng về toán – tin, kỹ thuật điện, cảm biến, điều khiển và lập trình; đồng thời phát triển các khối kiến thức chuyên môn riêng theo từng định hướng.

• Chương trình Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa: tập trung vào phân tích, thiết kế, lập trình, tích hợp và vận hành các hệ thống điều khiển cho thiết bị, máy và dây chuyền sản xuất.
• Chương trình Kỹ thuật sản xuất thông minh: tập trung vào kết nối thiết bị, dữ liệu và hệ thống điều hành; tổ chức, giám sát và tối ưu toàn bộ quá trình sản xuất.

Cả hai chương trình cùng hướng tới đào tạo người học có nền tảng kỹ thuật, năng lực thực hành, tư duy hệ thống và khả năng thích ứng với yêu cầu của doanh nghiệp hiện đại.

Hai lớp năng lực cho công nghiệp hiện đại

Sản xuất hiện đại cần đồng thời hai lớp năng lực. Lớp thứ nhất bảo đảm thiết bị, máy và dây chuyền hoạt động chính xác, ổn định và an toàn. Lớp thứ hai kết nối thiết bị với dữ liệu và hệ thống điều hành để giám sát, phối hợp và nâng cao hiệu quả tổng thể.

Tại Khoa Tự động hóa, Trường Điện – Điện tử, hai chương trình được triển khai trong cùng một hệ sinh thái đào tạo nhưng khác nhau về đối tượng chuyên sâu: Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa tập trung ở cấp thiết bị và dây chuyền; Kỹ thuật sản xuất thông minh tập trung ở cấp hệ thống sản xuất và nhà máy [3].

Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa: Làm chủ thiết bị và dây chuyền

Máy móc không tự đạt được độ chính xác. Robot không tự xác định quỹ đạo. Một dây chuyền cũng không thể vận hành ổn định nếu thiếu hệ thống điều khiển tin cậy.

Chương trình Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa đào tạo người học giải quyết trực tiếp những bài toán đó.

Sinh viên được trang bị nền tảng về kỹ thuật điện, điện tử, đo lường, cảm biến, truyền động điện, lý thuyết điều khiển, lập trình và công nghệ thông tin. Khối kiến thức chuyên môn tập trung vào PLC, HMI, SCADA, vi điều khiển, robot công nghiệp, mạng truyền thông công nghiệp, điều khiển quá trình và tích hợp các phần tử điều khiển trong máy, dây chuyền [1].

Mục tiêu đào tạo không chỉ là sử dụng thành thạo một thiết bị hoặc phần mềm. Người học phải hiểu mối quan hệ giữa thuật toán điều khiển, thiết bị và quá trình công nghệ.

Một chương trình PLC đúng cú pháp vẫn có thể khiến dây chuyền vận hành sai nếu logic liên động thiếu chặt chẽ. Một bộ điều khiển cho kết quả tốt trên mô phỏng vẫn có thể thất bại khi triển khai nếu không xét đến độ trễ cảm biến, giới hạn cơ cấu chấp hành, nhiễu đo lường và yêu cầu an toàn.

Năng lực nghề nghiệp được hình thành qua quy trình đầy đủ: phân tích yêu cầu, lựa chọn thiết bị, thiết kế, đấu nối, lập trình, chạy thử, đo kiểm và xử lý sự cố. Chuẩn đầu ra của chương trình nhấn mạnh khả năng phân tích, thiết kế, tích hợp, kiểm thử và sử dụng kết quả thực nghiệm để cải tiến hệ thống [1].

Sinh viên tốt nghiệp có thể làm việc tại doanh nghiệp sản xuất, nhà máy trong khu công nghiệp, doanh nghiệp tích hợp hệ thống, đơn vị tư vấn – thiết kế, doanh nghiệp sản xuất thiết bị, viện nghiên cứu và tổ chức chuyển giao công nghệ. Các vị trí phù hợp gồm kỹ sư tự động hóa, kỹ sư PLC–SCADA, kỹ sư robot, kỹ sư điều khiển chuyển động, kỹ sư điện – điều khiển, kỹ sư tích hợp hệ thống và kỹ sư vận hành, bảo trì [1].

Phạm vi nghề nghiệp còn mở rộng tới hệ thống năng lượng, tòa nhà, giao thông, môi trường, logistics và các hạ tầng kỹ thuật có yêu cầu đo lường, giám sát và điều khiển tự động.

Kỹ thuật sản xuất thông minh: Kết nối dữ liệu và tối ưu hệ thống sản xuất

Một nhà máy không trở nên thông minh chỉ vì được bổ sung robot hoặc màn hình giám sát. Năng lực cạnh tranh phụ thuộc vào mức độ kết nối giữa máy móc, quy trình, dữ liệu, con người và hệ thống điều hành.

Chương trình Kỹ thuật sản xuất thông minh được xây dựng từ yêu cầu đó.

Người học tiếp cận đồng thời tự động hóa, công nghệ sản xuất, công nghệ thông tin và quản trị sản xuất. Kiến thức chuyên môn tập trung vào cảm biến và thu thập dữ liệu, robot công nghiệp, Internet vạn vật công nghiệp, hệ thống điều hành sản xuất MES, mô phỏng và mô hình số, phân tích dữ liệu, quản lý chất lượng, bảo trì dự báo và tích hợp thiết bị – dữ liệu – hệ thống điều hành [2].

Trọng tâm không nằm ở việc tập hợp nhiều công nghệ, mà ở khả năng lựa chọn và tích hợp công nghệ để giải quyết bài toán cụ thể của sản xuất.

MES giúp theo dõi tiến độ, trạng thái thiết bị và tình hình thực hiện đơn hàng. Dữ liệu sản xuất được sử dụng để đánh giá hiệu suất, phát hiện bất thường, lập kế hoạch bảo trì và truy tìm nguyên nhân gây lỗi. Mô phỏng và mô hình số cho phép kiểm tra phương án bố trí, điều độ hoặc cải tiến dây chuyền trước khi triển khai. Hệ thống truy xuất nguồn gốc giúp xác định nhanh công đoạn, thiết bị và lô sản phẩm liên quan khi phát sinh vấn đề chất lượng.

Người làm sản xuất thông minh phải hiểu cả hệ thống vật lý và cách tổ chức sản xuất. Dữ liệu chỉ có giá trị khi được đặt trong đúng bối cảnh thiết bị, công đoạn, đơn hàng và mục tiêu vận hành.

Chuẩn đầu ra của chương trình nhấn mạnh năng lực phân tích, thiết kế, tích hợp và kiểm thử hệ thống sản xuất; sử dụng dữ liệu để đánh giá hiệu suất, cải tiến quá trình và hỗ trợ ra quyết định [2].

Sau khi tốt nghiệp, sinh viên có thể làm việc tại doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp cung cấp thiết bị và giải pháp công nghiệp, tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu và đơn vị chuyển giao công nghệ. Các vị trí phù hợp gồm kỹ sư hệ thống sản xuất thông minh, kỹ sư MES/IIoT, kỹ sư tích hợp nhà máy số, kỹ sư phân tích dữ liệu sản xuất, kỹ sư tối ưu quy trình, kỹ sư bảo trì dự báo và chuyên viên chuyển đổi số sản xuất.

Hai hướng đi, một nền tảng

Hai chương trình không phải là hai tên gọi khác nhau của cùng một chương trình. Sự khác biệt nằm ở phạm vi bài toán: Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa tập trung vào thiết bị, máy và dây chuyền; Kỹ thuật sản xuất thông minh tập trung vào kết nối, điều hành và tối ưu hệ thống sản xuất.

Nếu bạn yêu thích PLC, robot, truyền động, mạch điện, lập trình điều khiển và xử lý sự cố hiện trường, Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa là lựa chọn phù hợp. Nếu bạn quan tâm đến MES, IIoT, mô phỏng, dữ liệu công nghiệp, điều hành và tối ưu quy trình, Kỹ thuật sản xuất thông minh phù hợp hơn.

Dù lựa chọn chương trình nào, người học vẫn cần nền tảng toán – lý, tư duy hệ thống, năng lực thực hành, khả năng tự học và sự kiên trì trong giải quyết vấn đề. Đây là những điều kiện quan trọng để thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ và yêu cầu sản xuất.

Năng lực được chứng minh bằng sản phẩm

Giá trị của chương trình kỹ thuật không chỉ nằm ở giáo trình hay học phần. Các sản phẩm, cuộc thi và hành trình nghề nghiệp dưới đây phản ánh năng lực thực hành, tích hợp và giải quyết vấn đề được hình thành trong hệ sinh thái đào tạo của Khoa Tự động hóa:

LumiЯ — công nghệ vì cộng đồng: Tại chung kết cuộc thi “Thử thách lập nghiệp” HaUI lần thứ VII, đội Soft Robotics với dự án LumiЯ - Robot hỗ trợ người khiếm thị đã giành Giải Nhất chung cuộc. Dự án hướng tới hỗ trợ người khiếm thị trong di chuyển và sinh hoạt hằng ngày. Robot tích hợp cảm biến khoảng cách, xử lý dữ liệu và thuật toán điều hướng để phát hiện vật cản, nhận biết môi trường và đưa ra cảnh báo. Thử thách của nhóm không chỉ là làm robot chuyển động, mà còn phải bảo đảm an toàn, độ tin cậy và khả năng thích ứng với môi trường sử dụng thực tế [4].

PGS.TS. Phạm Văn Đông - Phó Giám đốc Đại học và PGS.TS. Lê Hồng Quân – Chủ tịch Công đoàn Đại học trao Giải Nhất cho đội Soft Robotics (HaUI_29) với dự án LumiЯ – Robot hỗ trợ người khiếm thị.

MECA — từ bài tập đến hệ thống tích hợp: Sinh viên Khoa Tự động hóa thường xuyên tham gia Mitsubishi Electric Cup Automation (MECA), một sân chơi chuyên môn đòi hỏi người học vận dụng đồng thời kiến thức về điều khiển, thiết bị công nghiệp, lập trình, thiết kế và tổ chức hệ thống. Tại MECA 2025 cấp Trường, ba đội SEEE-AUTO của Trường Điện – Điện tử đều đạt giải: SEEE-AUTO1 giành Giải Nhất, SEEE-AUTO2 đạt Giải Ba và SEEE-AUTO3 nhận Giải Khuyến khích [5].

Toàn cảnh khai mạc cuộc thi MECA 2026

Cuộc thi do Đại học Công nghiệp Hà Nội phối hợp với Mitsubishi Electric Vietnam tổ chức, đánh giá tính sáng tạo, khả năng ứng dụng, mức độ hoàn thiện, kỹ năng trình bày và năng lực phản biện. Tại vòng loại cấp Trường MECA 2026 ngày 24/4/2026, đội SEEE-SPEAR gồm Nguyễn Khắc Tùng, Trần Văn Tín, Nguyễn Công Hậu và Nguyễn Sỹ Lâm, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Tiến Kiệm, đã giành Giải Nhất và đại diện HaUI tham dự vòng chung kết quốc gia. Hai đội SEEE-Turtle và SEEE-AutoMech lần lượt đạt Giải Nhì và Giải Khuyến khích. MECA không chỉ đánh giá khả năng lập trình; các đội phải xây dựng, triển khai và bảo vệ một giải pháp tích hợp đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và khả năng ứng dụng [6].

Năng lực được nối dài trong doanh nghiệp

Năng lực của sinh viên được khẳng định rõ hơn khi bước vào môi trường sản xuất thực tế.

Hoàng Văn Thắm - trưởng thành từ thực hành và nghiên cứu

Hoàng Văn Thắm đã chính thức trở thành nhân viên tại Công ty Samsung Electronics Vietnam trước ngày tốt nghiệp

Hoàng Văn Thắm - sinh viên K17 ngành Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa (HaUI) - là minh chứng cho quá trình tích lũy năng lực từ trải nghiệm thực tế. Từ việc đấu nối tủ điện để rèn kỹ năng đi dây và đọc bản vẽ, Thắm tiếp tục tham gia Robocon, nghiên cứu khoa học, nhận học bổng và đạt danh hiệu “Sinh viên 5 tốt” cấp Trường năm 2025. Trước khi tốt nghiệp, Hoàng Văn Thắm trúng tuyển vào Samsung Electronics Vietnam ở vị trí kỹ sư công nghệ quản lý thiết bị (Professional I – Equipment Management Technology) [7].

Đoàn Văn Phong - từ sinh viên đến trưởng phòng kỹ thuật

Nếu Hoàng Văn Thắm thể hiện sự chuyển tiếp từ giảng đường sang doanh nghiệp, câu chuyện của cựu sinh viên Đoàn Văn Phong cho thấy giá trị dài hạn của nền tảng chuyên môn và thái độ nghề nghiệp. Đoàn Văn Phong từng là sinh viên lớp Tự động hóa 1 – K4, ngành Điều khiển tự động hóa tại HaUI. Quá trình học tập với nhiều lần thử nghiệm, khắc phục lỗi và làm lại đã rèn cho anh sự kiên trì, khả năng phân tích vấn đề và tinh thần chịu trách nhiệm với công việc [8].

Hiện nay, anh giữ vị trí Trưởng phòng PE - Process Engineering tại LG Innotek, phụ trách hệ thống thiết bị và máy móc của dây chuyền sản xuất. Cùng đội ngũ kỹ sư, anh triển khai các giải pháp tối ưu dây chuyền, rút ngắn thời gian bảo trì, giảm sự cố và nâng cao hiệu suất vận hành. Từ một sinh viên miệt mài bên mô hình thí nghiệm đến người dẫn dắt đội ngũ kỹ thuật tại doanh nghiệp toàn cầu là một hành trình dài. Điều quyết định không phải là một thành tích ngắn hạn, mà là khả năng học liên tục, cải tiến liên tục và chịu trách nhiệm đến cùng với hệ thống mình phụ trách.

Trong phòng họp tại LG Innotek – giờ đây Phong là người dẫn dắt cả đội ngũ kỹ sư, đưa ra những sáng kiến cải tiến hệ thống

Doanh nghiệp tham gia quá trình đào tạo

Mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp không chỉ bắt đầu khi sinh viên đi thực tập hoặc tuyển dụng. Doanh nghiệp có thể tham gia xây dựng chương trình, tổ chức giảng dạy, thực hành, nghiên cứu, đánh giá và tuyển dụng. MECA là một ví dụ: Mitsubishi Electric Vietnam không chỉ phối hợp tổ chức mà còn đưa thiết bị, tiêu chí kỹ thuật và góc nhìn thực tiễn vào quá trình đánh giá sản phẩm, giúp sinh viên tiếp cận yêu cầu gần với dự án công nghiệp [9].

Chuyên gia thực tiễn trao đổi về thiết kế mạch điều khiển với sinh viên Khoa Tự động hóa

Bên cạnh các cuộc thi, Trường Điện – Điện tử mời chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn tham gia bồi dưỡng năng lực thiết kế mạch điều khiển cho sinh viên. Nội dung được triển khai từ phân tích yêu cầu, lựa chọn linh kiện, xây dựng sơ đồ nguyên lý đến thiết kế mạch in, kiểm tra tín hiệu và hoàn thiện sản phẩm. Qua đó, người học nhận diện rõ các yếu tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của mạch, như bố trí linh kiện, đường nguồn, chống nhiễu, tản nhiệt, đo kiểm và khả năng bảo trì [10].

Nhà trường cung cấp nền tảng khoa học, phương pháp và môi trường thực hành. Doanh nghiệp bổ sung kinh nghiệm triển khai, yêu cầu chất lượng và kỷ luật sản xuất. Sự kết hợp ấy rút ngắn khoảng cách giữa phòng học và vị trí kỹ thuật tại nhà máy.

Thực hành gắn với thiết bị, hệ thống và bài toán thực tế

Kỹ thuật không thể học đầy đủ chỉ bằng lý thuyết. Hiểu cấu tạo cảm biến chưa đủ, sinh viên cần biết cách lựa chọn, đấu nối và kiểm tra tín hiệu. Nắm lý thuyết robot chưa đồng nghĩa với khả năng thiết lập hệ tọa độ, lập trình quỹ đạo và xử lý an toàn. Biết cấu trúc một hệ thống sản xuất cũng chưa bảo đảm có thể xác định nguyên nhân khi dây chuyền dừng.

Hệ thống phòng thực hành Robot công nghiệp và hệ DCS tại SEEE-HaUI

Vì vậy, thực hành, thí nghiệm, bài tập lớn, nghiên cứu khoa học và đồ án giữ vai trò quan trọng. Qua các hoạt động này, sinh viên vận dụng trọn vẹn quy trình phát triển giải pháp kỹ thuật, từ phân tích yêu cầu đến kiểm thử và cải tiến. Tiêu chuẩn cuối cùng không chỉ là phương án hợp lý trên giấy, mà là khả năng vận hành ổn định, an toàn và phù hợp với điều kiện triển khai.

Thông tin tuyển sinh năm 2026

Cả hai chương trình áp dụng 4 phương thức xét tuyển theo thông tin tuyển sinh năm 2026 [11]:

– Phương thức 1: tổ hợp TT1;

– Các phương thức 2, 3 và 5: tổ hợp A00, A01, X06, X07.

Kết luận

Hai chương trình Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa và Kỹ thuật sản xuất thông minh tại HaUI cùng hướng tới đào tạo người học có nền tảng kỹ thuật, năng lực thực hành và khả năng giải quyết các bài toán của sản xuất hiện đại. Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa phù hợp với người học muốn đi sâu vào điều khiển thiết bị, robot và dây chuyền. Kỹ thuật sản xuất thông minh phù hợp với người học muốn kết nối công nghệ sản xuất, dữ liệu và hệ thống điều hành. Hai định hướng khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau; lựa chọn phù hợp cần dựa trên sở thích, năng lực và mục tiêu nghề nghiệp của người học.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, “Ngành Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa.”

[2] Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, “Chương trình đào tạo Kỹ thuật sản xuất thông minh.”

[3] Khoa Tự động hóa, Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, “Giới thiệu Khoa Tự động hóa.”

[4] Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, “Trường Điện – Điện tử đạt thành tích xuất sắc tại chung kết cuộc thi ‘Thử thách lập nghiệp’ HaUI lần thứ VII,” ngày 11/6/2026.

[5] Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, “Cuộc thi MECA 2025 cấp trường: Sân chơi trí tuệ cho sinh viên kỹ thuật Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội,” ngày 20/5/2025.

[6] Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, “SEEE-SPEAR xuất sắc giành Giải Nhất tại MECA 2026 – khẳng định năng lực sinh viên Trường Điện – Điện tử,” ngày 24/4/2026.

[7] Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, “Từ ‘con chỉ phá đồ là giỏi’ đến kỹ sư Samsung: Hành trình theo đuổi đam mê Tự động hóa,” ngày 15/5/2026.

[8] Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, “Chàng sinh viên Điều khiển tự động hóa năm nào – nay là Trưởng phòng PE tại LG Innotek,” ngày 22/9/2025.

[9] Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, “Đào tạo gắn kết doanh nghiệp qua hoạt động cử giảng viên tiếp nhận, chuyển giao công nghệ từ thực tiễn sản xuất,” ngày 15/9/2025.

[10] Trường Điện – Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội, tư liệu hoạt động chuyên gia doanh nghiệp bồi dưỡng kỹ năng thiết kế mạch điều khiển cho sinh viên, năm 2026.

[11] Đại học Công nghiệp Hà Nội, “Thông tin tuyển sinh trình độ đại học năm 2026,” ngày 14/3/2026.